Ako si Liane, 13 taong gulang.
May apat akong kapatid:
si Junjun (10), si Mira (8), si Gino (6), at si Baby Lala (2 taong gulang).
Wala kaming Mama—pumanaw siya sa panganganak kay Lala.
Wala kaming Papa—umalis siya matapos mailibing si Mama.
Sabi niya, “babawi ako”, pero hanggang ngayon… wala kaming nabawi kundi luha.

Ako ngayon, Ate at Nanay—sa isang katawan.

ANG PAGKATUTO SA HANGIN AT ALIKABOK

Di ako nakakapasok sa eskwela tulad ng iba.
Pero marunong akong magbilang, marunong ng paliwanag:

“Kailangan ko magbenta ng sampung monay para makabili ng bigas.
Dalawampu kung gusto kong may gatas si Lala.”

Umagang-umaga, naglalakad ako bitbit ang paminggalan ng tinapay.
Hindi ito paborito kong trabaho—
pero ito lang ang pangarap na abot kamay ko para mabuhay kaming lima.

May mga taong bibili at ngingiti.
Pero mas madalas:

“Umalis ka nga diyan, dumudumi ka sa sidewalk!”
“Bakit di ka estudyante? Hinahanap ka ng pulis pag ganyan.”
“Ikaw ‘yan? Sana ‘wag kang maging pasanin ng lipunan paglaki mo.”

Patawa ko silang tinatanggap,
pero sa gabing tahimik… umiiyak ako, nakayakap sa unan na amoy tina at luha.

ANG GUTOM NA DI KO MAITAGO

Isang gabi, wala nang natira ni isang tinapay.
Hindi dahil nabenta lahat…
Pero dahil kinain ko nang palihim ang huling piraso.
Hindi ko sinabi sa kanila.
Dahil kung gutom ako—mas gutom sila.
Pero kahit may halong guilt, tinuro ko sa sarili ko:

“Ate ka. Buhay mo ay hindi mo na para sa’yo. Para sila, kahit masakit.”

ANG ARAW NA NAGBAGO ANG TINIG NG DAIGDIG

Isang hapon, habang naglalako ako malapit sa terminal,
may lalaking naka-uniporme lumapit.

“Miss, bakit di ka nasa school?”
“Nagbebenta lang po… pambili lang po ng bigas para sa kapatid ko.”
“Nasaan nanay mo?”
“Sa langit po.”
“Tatay?”
“Sa lupa po, pero di niya kami nireply.”

Tahimik siya. Dinampot niya lahat ng natirang paninda ko.

“Magkano lahat?”
“P180 nalang po.”
“Eto oh. Pero kailangan kong bumalik ka rito bukas. May kakausapin tayo.”

Naglalakad ako pauwi, may halong kaba at pag-asa.
Kinarga ko si Baby Lala na parang pangarap na mabibigat pero mahal ko pa rin.

At kinabukasan, yung lalaking iyon dumating… may kasamang social worker.

MULA SA KALYE PATUNGO SA PINTUAN NG BAGONG MUNDO

Di ko sukat-akalain:
inilista niya kaming lima sa feeding program
hinanapan kami ng pansamantalang matitirhan
binigyan ako ng scholarship para makabalik sa klase

At sa unang gabi na wala kami sa bangketa…
umiyak ako, hindi dahil malungkot ako —
kundi dahil may kama na ang apat kong kapatid.
May pader na di gumuguho pag-ulan.
May pagkain na di ko na kailangang pulutin mula sa barya ng iba.

PAGBALIK SA KALYE, HINDI NA BILANG BENTE-PESOS LANG

Lumipas ang taon.
Nakatapos ako.
Naging teacher ako—hindi best, pero may puso para sa mga batang tulad ko noon.

Hindi ko kinalimutan ang simula ko.
Bumibili ako lagi sa mga batang naglalako ng paninda.
Kahit di ko kainin—pinaparamdam ko na hindi sila invisible.

“Ate, thank you po…”
“Hindi. Ako ang dapat magpasalamat sa inyo. Kayo ang nagpapaalala sa akin kung bakit ako buhay pa ngayon.”

ARAL NG KWENTO

Ang mga batang nagbebenta ng tinapay, ng sampaguita, ng basahan —
hindi sila pabigat sa mundo.
Sila ang mga taong lumalaban sa gutom gamit ang dignidad.

Kung may nakita kang bata sa kalsada…
maaaring iyon ang ate o kuya ng pamilya niya—nagsisilbing sandalan ng tahanang sira pero nagpapahinga sa puso niyang maliit namun napaka-tapang.